LUBORZYCA

Jednoznaczne naukowe wyjanienie genezy pochodzenie nazwy tej miejscowoci nie jest obecnie w peni moliwe. By moe pochodzi ona od nazwy osobowej zaczynajcej si od przedrostka – Lubo. W takiej sytuacji warto przytoczy jedn z legend odnoszcych si do powstania nazwy tej miejscowoci. Wedug niej nazwa Luborzyca wywodzi si od okrelenia „Lube ycie”. Tak miejsce swojego pobytu okrela mieli krakowscy majstrowie, budujcy luborzycki koci na pocztku XIII w.

Koci p.w. Podwyszenia Krzya witego w Luborzycy to najstarszy zabytek architektury sakralnej na terenie Gminy Kocmyrzw-Luborzyca. Pierwszy, drewniany koci zosta wybudowany w latach 1218 -1229 a jego fundatorem by wczesny biskup krakowski Iwo Odrow. Wedug legendy fundacja kocioa w Luborzycy miaa charakter dzikczynny za szczliwe ocalenie biskupa, ktrego powz poniosy konie w czasie zjazdu z grki na ktrej wybudowany zosta koci.

Z okresu budowy kocioa (1218-29) pochodz take pierwsze pisane rda historyczne odnoszce si do dziejw tej miejscowoci. Potwierdzaj one ,i ju w tym okresie Luborzyca bya wasnoci biskupw krakowskich. Warto podkreli i bya Luborzyca wraz z miejscowociami tworzcymi luborzyck parafi jednym z najbardziej dochodowych majtkw nalecych do krakowskich biskupw, tworzc tzw. klucz luborzycki. Zachowane przekazy informuj o istnieniu w Luborzycy okazaego dworu, myna oraz czterech karczm. wczesny dwr w Luborzycy musia by nie tylko okazay ale i odpowiednio urzdzony, skoro odwiedzay go koronowane gowy. Krl Wadysaw Jagieo obiadowa w Luborzycy 28 padziernika 1393 r. a jego maonka w. Jadwiga spdzia tu noc z 2 na 3grudnia 1393 r.

Dzie 15 czerwca 1401 r. stanowi w dziejach Luborzycy jedn z przeomowych dat. Wwczas to biskup krakowski Piotr Wysz przekaza luborzyckie beneficjum na rzecz krakowskiej Akademii. Dokument ten bdcy swoist realizacj „testamentu” krlowej Jadwigi zatwierdzi krl Wadysaw Jagieo. Odtd plebanem (proboszczem) parafii w Luborzycy mogli by tylko : „magistrowie, doktorzy, licencjaci, bakaarze teologii, prawa kanonicznego i sztuk wyzwolonych” krakowskiej Alma Mater. Zawizane wwczas wizi pomidzy Luborzyc a krakowskim Uniwersytetem przetrway a do pocztku XIX w.

Wrd wielu luborzyckich plebanw wywodzcych si z uniwersyteckiego rodowiska Krakowa wspomnijmy tylko kilku najbardziej zasuonych dla tej miejscowoci. Pierwszy z nich to Mikoaj Hinczowicz fundator pierwszego pnogotyckiego, murowanego kocioa w Luborzycy, konsekrowanego ok. 1433 r. Kolejni to ks. Mikoaj Prus Dobrocieski (przeom XVI i XVII w.), ktry hojnie wyposay luborzycki koci (ofiarowa m.in. pochodzc ze schyku XV w. monstrancj zachowan do dnia dzisiejszego), ks. Tomasz Swinarski dziki ktremu koci w Luborzycy by jednym z pierwszych w okolicach Krakowa kociow wyposaonych w organy ( ok. 1629 r.) czy wreszcie ks. Andrzej Lipiewicz, ktry w cikich latach drugiej poowy XVIII wieku dba o rozwj luborzyckiej wityni.

Zwizki Luborzycy z krakowskim Uniwersytetem to nie ograniczay si tylko do spraw kocielnych. To dziki nim w prawdopodobnie ju w XV stuleciu powstaa w Luborzycy szkoa parafialna znajdujca si pod opiekom Uniwersytetu. Nauk w niej pobierali licznie synowie miejscowych chopw, co czsto otwierao przed nimi drog do studiw uniwersyteckich i dawao moliwo spoecznego awansu.

Od XVI w. a po wiek XIX przy luborzyckim kociele istnia rwnie dom dla ubogich i kalek.

Druga poowa XVII i XVIII w. to czas, ktry przynis Luborzycy liczne klski i nieszczcia. Na przeomie wrzenia i padziernika 1655 r. witynia w Luborzycy zostaa spldrowana przez wojska szwedzkie, w latach 1706 -1711 wielkie spustoszenie spowodowaa szalejca zaraza, w 1770 roku koci i jak i caa Luborzyca zostay zniszczone w czasie przemarszu wojsk rosyjskich.

Wielkie chwile swojej historii Luborzyca przeywaa ponownie w czasie Powstania Kociuszkowskiego 1794 r. Wtedy to na krtko w przeddzie bitwy pod Racawicami (1 -3 Kwietnia 1794 r.) staa si Luborzyca centrum dziaa powstaczych. Po wymarszu z Krakowa oddziay Tadeusza Kociuszki zatrzymay si wanie w Luborzycy. Tutaj Naczelnik dokona reorganizacji swojej armii. Tutaj m.in. brygadier Antoni Madaliski, dowdca brygady, ktrej bunt rozpocz dziaania zbrojne Insurekcji Kociuszkowskiej, otrzyma awans na stopie generalski (2 kwietnia 1794 roku). Tutaj do oddziaw T. Kociuszki doczyli liczni miejscowi ochotnicy.

Po klsce Powstania Kociuszkowskiego i trzecim rozbiorze Polski Luborzyca znalaza si w granicach monarchii rosyjskiej, nadal pozostajc wasnoci duchown. W roku 1827 Luborzyca liczy 66 domw i 292 mieszkacw. Dopiero w drugiej poowie XIX wieku (1874 r.) Luborzyca otrzymuje status wsi rzdowej.

Wadze carskie wraz z uwaszczeniem chopw w 1864 r. wprowadzaj w ycie take pierwsz na tych terenach reform samorzdowa. W jej wyniku w 1865 roku Luborzyca staje si siedzib Gminy, ktra naley do Powiatu Miechowskiego Pierwszym Wjtem Gminy Luborzyca zosta wywodzcy si z Marszowic Kajetan Paetko.

Okres ostatnich dziesicioleci XIX w. jest czasem znacznej aktywnoci spoecznej mieszkacw Luborzycy. Wtedy to w roku 1887 powstaje tu pierwsza zorganizowana ludowa kapela muzyczna. Wrd jej organizatorw s m.in. Antoni Kuaga i Wawrzyniec Korcala a oraz wczesny luborzycki proboszcz ksidz Walenty Patkowski. Dzi jako Orkiestra Dta „Kosynierzy” Luborzyca jest to jedna z najstarszych dziaajcych orkiestr dtych w caej Maopolsce.

Z kolei w roku 1903 dzieci z Luborzycy wprowadziy si do nowego budynku szkolnego wybudowanego z inicjatywy wczesnej gminy. Warto w tym miejscu wspomnie,i luborzycka szkoa od 1865 roku miaa status szkoy rzdowej i jej dziaalno finansowana bya przez wadze rosyjski. Oczywiste wic jest, i jej jzykiem wykadowym by jzyk rosyjski.

W latach II Rzeczypospolitej Luborzyca nadal pozostaje siedzib gminy i wchodzi w skad Powiatu Miechowskiego. Dziaaj wwczas w Luborzycy Kko Rolnicze, Kasa Stefczyka a od 1924 Ochotnicza Stra Poarna ( nazywana wwczas Stra Ogniow). W 1934 r. zosta wybudowany obok kocioa w Luborzycy dzi ju nieistniejcy Dom Ludowy.

Du rol w yciu politycznym i spoecznym zarwno Luborzycy jak i pozostaych miejscowoci tworzcych Gmin Luborzyca odgrywa rozwijajcy si ruch ludowy. Warto jednak zwrci uwag na ciekawy fakt dotyczcy „nastrojw” politycznych tego rejonu. Ot w tej typowo rolniczej podkrakowskiej gminie du popularnoci w okresie midzywojennym cieszya si Polska Partia Socjalistyczna, ktra np. w wyborach parlamentarnych 1928 r. uzyskaa poparcie a 52% gosujcych.

Okres okupacji hitlerowskiej przyniosy mieszkacom Luborzycy wiele tragicznych przey. I tak w dniu 3 lipca 1943 r. Niemcy pacyfikujc t miejscowo rozstrzelali sze osb. Pomimo szalejcego terroru w Luborzycy od pierwszych dni okupacji powstaj konspiracyjne struktury. Dziaaj tu zarwno oddziay Batalionw Chopskich jak i Armii Krajowej, organizowane jest tajne nauczanie czy pomoc dla uchodcw z powstaczej Warszawy.

Naley w tym miejscu wspomnie o zmianach jakie w dziejach Luborzycy wprowadzia reforma administracyjna z okresu midzywojennego (1934 r.),w wyniku ktrej utworzona zostaa miejscowo Wysioek Luborzycki. Utworzenie tej miejscowoci z ziem (kolonie, przysiki) nalecych wczeniej do Luborzycy spowodowao szereg niejasnoci i utrudnie zwizanych z lokalizacj wielu historycznych obiektw zwizanych z Luborzyc. Dotyczy to np. najstarszego zabytku architektury sakralnej na tym obszarze jakim jest luborzycki koci parafialny, ktry do czasu utworzenia Wysioka Luborzyckiego umiejscowiony by w teje wanie miejscowoci a obecnie znajduje si na terenie Wysioka Luborzyckiego. Podobnie rzecz ma si z luborzyck szko podstawow im. 600 – lecia Uniwersytetu Jagielloskiego wybudowan ju w okresie powojennym.