CZULICE

Genez nazwy tej miejscowoci prof. K. Rymut wywodzi od nazwy patronimiczn wywodzcej si od nazwy osobowej „Czua” ( por. np. zapis dotyczcy Mikoaja zwanego Czua z 1379 r.).Mona j przyrwna do sw „czuy” lub „czu”. Podobnie jak i w przypadku Kocmyrzowa istnieje take hipoteza wywodzca nazw Czulic od nazwiska rodowego jej pierwszych historycznych wacicieli - rodziny Czulickich herbu Czewoja.

Pierwsze historyczne wzmianki dotyczce tej miejscowoci pochodz z lat 1325 – 1327. Potwierdzaj one istnienie w tym czasie parafii w Czulicach. Z nich te moemy pozna imi pierwszego znanego czulickiego proboszcza Hermana. Natomiast pierwszym odnotowanym w rdach historycznych wacicielem Czulic by niejaki Falisz (Chawlisz) z Czulic (1370 r.).

W okresie XIV – XVI wieku byy Czulice wasnoci szlacheck, „gniazdem rodowym” rodziny Czulickich. Spord przedstawicieli rodu Czulickich na szczegln uwag zasuguj: Imram senior z Czulic, Jan Czulicki „Starszy” oraz Jan Czulicki „Modszy”. Pierwszy z nich - Imram senior z Czulic jest jednym ze znaczniejszych polskich rycerzy polegych w bitwie pod Grunwaldem 15 lipca 1410 roku, ktrego imi wymienia w swoich „Rocznikach Krlestwa Polskiego” Jan Dugosz.

Z kolei Jan Czulicki „Starszy” by prawdopodobnie fundatorem czulickiego kocioa pw. w. Mikoaja. Na jego zasugi wskazywa moe m.in. umieszczenie jego pyty epitafijnej w prezbiterium czulickiej wityni a pamitajmy, i w wczesnym okresie czasu tak wanie honorowano fundatorw kociow. Rwnie due zasugi dla czulickiej wityni mia jego wnuk Jan Czulicki modszy yjcy w poowie XVI stulecia. Jego to staraniem w latach czterdziestych XVI stulecia przeprowadzono gruntowne odnowienie lub nawet przebudow kocioa w Czulicach.
Do dzi zachowaa si na jednym z detali ciesielskich nadproa portalu poudniowego data jego wykonania – 1547 r.

O roli jak odgryway Czulice w XIV -XV wieku wiadczy mog take nie w peni potwierdzone ale czsto powtarzane przekazy o pobycie w tej miejscowoci tak wanych dla historii Polski postaci jak kronikarz czasw Kazimierza Wielkiego – Janko z Czarnkowa czy te pierwszy polski historyk Jan Dugosz. Z kolei o jej rozkwicie gospodarczym w tym okresie wiadcz informacje Jana Dugosza o istnieniu w tej miejscowoci myna i a czterech karczm.

W XVII wieku naleay Czulice do redniozamonej rodziny szlacheckiej Popowskich. Natomiast w nastpnym stuleciu jej wacicielami bya znana w wczesnej Rzeczypospolitej rodzina Morskich ( pierwszym z nich by hrabia Zygmunt Morski – burgrabia zamku krakowskiego). Na pocztku XVIII stulecia w czasach wielkiej zarazy jaka nawiedzia Polsk Czulice wraz z Karniowem stay si miejscem czstego pobytu biskupa krakowskiego Kazimierza ubieskiego. W lipcu 1708 r. biskup ubieski przewodniczy uroczystoci Boego Ciaa w czulickim kociele, a w grudniu tego roku take w czulickiej wityni zosta ojcem chrzestnym syna Zygmunta Morskiego – Franciszka.

Pord czulickich proboszczw XVIII stulecia warto przypomnie osob ksidza Franciszka Minockiego, ktry jako jedyny w historii sprawowa funkcj proboszcza zarwno w kociele w Czulicach (1781-1782) jak i w Luborzycy (1783-1788). Warto by moe w tym miejscu wspomnie jeszcze ,i w czulickim kociele znajduj si najstarsze dokumenty pisane zwizane z histori naszej Gminy, jakie znajduj si do dnia dzisiejszego na jej terenie,. S to Ksigi Parafialne kocioa w Czulicach a pierwszy umieszczony w nich zapis pochodzi z roku 1655.

W XIX wieku naleay Czulice m.in. do ordynata Krzyanowskiego, Antoniego Dbskiego a wreszcie stay si wasnoci rodziny van Wollenw. W posiadaniu tej rodziny majtek czulicki pozosta a do 1945 roku.

Po upadku I Rzeczypospolitej, Czulice stay si nadgraniczn miejscowoci monarchii habsburskiej - (w latach 1815 -1846 Czulice wchodziy w skad Wolnego Miasta Krakowa). W okresie Powstania Styczniowego (1863-64) , takie pooenie Czulic sprawio, i stay si one jednym z waniejszych miejsc przerzutu broni i ochotnikw z Galicji do zaboru rosyjskiego.

Po odzyskaniu niepodlegoci, w czasach II Rzeczypospolitej (1918-1939), byy Czulice miejscowoci „ttnica yciem”. Dziaay tu m.in. Spdzielnia Mleczarska w ktrej produkowano znane i cenione w Krakowie maso „Jagdka”, Kasa Stefczyka, Kko Rolnicze, Koo Pszczelarzy, Koo Sadownikw, Bank Ludowy. Wana rol w yciu mieszkacw wsi spenia Stra Poarna. Zostaa ona zaoona jeszcze w 1903 roku i obecnie jest najstarsz dziaajc w naszej Gminie jednostk Ochotniczej Stray Poarnej. W Czulicach dziaao rwnie Koo Modziey Wiejskiej oraz Katolickie Stowarzyszenie Modziey eskiej.

Wielk rol w rozwoju inicjatyw spoecznych w midzywojennych Czulicach odegraa rodzina van Wollen a zwaszcza Franciszek van Wollen i jego maonka Maria, ktra bya m.in. inicjatork i organizatork wystawienia przez modzie z Czulic w Teatrze im. Juliusza Sowackiego w Krakowie inscenizacji „Hanusinego wesela” J. Cierniaka (1933 r.)

W latach hitlerowskiej okupacji dziaay w Czulicach organizacje konspiracyjne, prowadzono tajne nauczanie. Tutaj schronienie znalazo te wielu powstacw warszawskich wrd ktrych byli m.in. Wadysaw Bartoszewski oraz prof. Kazimierz Kumaniecki jeden z najwybitniejszych polskich filologw klasycznych.

Po roku 1945 i wprowadzeniu w ycie dekretu o reformie rolnej, majtek dworski w Czulicach zosta przejty przez wadze pastwowe. W 1950 roku na ziemiach podworskich utworzono Pastwowe Gospodarstwo Rolne.