Na szlakach historii naszej gminy

Pierwsze, udokumentowane badaniami archeologicznymi lady ludzkiego osadnictwa na ziemiach dzisiejszej Gminy Kocmyrzw-Luborzyca pochodz z epoki neolitu (modszej epoki kamienia) czyli okresu datowanego na lata 5000 -1800 pne. Z okresu tego pochodzi min. odkryta w Wilkowie urna oraz odnaleziona w Goszczy siekiera kamienna. Dzi obydwa te znaleziska znajduj si w Muzeum witokrzyskim w Kielcach.

Najbardziej owocne dla odkrywania prehistorycznych ladw historii tych ziem byy prowadzone przez archeologw z Polskiej Akademii Umiejtnoci w latach 30 – tych XX wieku prace wykopaliskowe na terenie Goszyc i ich okolic. Potwierdziy one w peni cigo osadnictwa ludzkiego w tych okolicach na przestrzeni wiekw. Odkryto tu min. lady kultury uyckiej (pozostaoci cmentarza ciaopalnego), kultury trzcinieckiej (ceramika) a take zabytki archeologiczne pochodzce z okresu wpyww kultury pnorzymskiej (II-IV wiek ne.) Szereg pojedynczych odkry archeologicznych wskazuje na to, i w okresach prehistorycznych osady ludzkie istniay nie tylko w Wilkowie, Goszczy i Goszycach, ale rwnie w takich miejscowociach jak uczyce, Skrzeszowice, Wiktorowice, Czulice czy Karniw. W tej ostatniej miejscowoci u schyku XIX w. odkryto pochodzce najprawdopodobniej z pnego neolitu popielnic oraz naczynie z charakterystycznym uchwytem w ksztacie pksiyca.
W epoce redniowiecza tereny te przeyway okres znacznego rozwoju gospodarczego i spoecznego. Urodzajne ziemie, pooone w pobliu stoecznego Krakowa stay si jego naturalnym zapleczem rolniczym. Nie bez znaczenia dla rozwoju tych obszarw byo usytuowanie ich wzdu jednego z najwaniejszych wczesnych szlakw drogowych, ktry czy Krakw z Wilic. Nie przerway go nawet tak dramatyczne wydarzenia jak niszczycielskie najazdy tatarskie z lat 1241 i 1259/1260. O gospodarczym rozkwicie tych ziem najlepiej wiadczy moe fakt uznania przez historykw majtku biskupw krakowskich znajdujcego si w parafii luborzyckiej za jeden z najbardziej dochodowych spord wszystkich posiadanych przez nich w XIV wieku. Biskupi dwr w Luborzycy odwiedzali min. Wadysaw Jagieo i jego maonka w. Jadwiga (1393 r.).

Najstarszy z istniejcych do dzi na tych ziemiach kociow zosta ufundowany i wybudowany w Luborzycy jeszcze na pocztku XIII w. (1218-1229) przez biskupa krakowskiego b. Iwo Odrowa. Z kolei pierwsze informacje potwierdzajce istnienie kociow w Czulicach i Goszczy pochodz z XIV wieku. Wspomniana ju kilkakrotnie Goszcza jest najstarsz z odnotowanych w dokumentach pisanych miejscowoci z tworzcych dzisiejsz nasz gmin . Pierwsza informacja o jej istnieniu pojawia si w dokumencie biskupa krakowskiego Gedki z roku 1198. Zachowane do dnia dzisiejszego dokumenty (w tym zwaszcza„ Liber beneficiorum” Jana Dugosza) pozwalaj stwierdzi, i zdecydowana wikszo miejscowoci dzisiejszej Gminy Kocmyrzw-Luborzyca istniaa ju w epoce redniowiecza. Wyjtkami s tylko Baranwka i Wysioek Luborzycki, ktre jako odrbne miejscowoci (soectwa) uksztatoway si w pierwszych dekadach XX stulecia.
W okresie redniowiecza zostaa take uksztatowana struktura wasnoci ziemskiej na tych obszarach. Dominujca rola przypada wasnoci duchownej. Najwikszymi posiadaczami ziemskimi byo Biskupstwo Krakowskie (min. wikszo ziem parafii luborzyckiej, Zastw) oraz Kapitua Krakowska (min. ziemie parafii w Goszczy, Dojazdw). Pojedyncze miejscowoci naleay do zgromadze zakonnych np. Wiktorowice byy wasnoci Cystersw z Mogiy, Wilkw Benedyktynw z Tyca a Pietrzejowice Benedyktynw z klasztoru ysogrskiego. Pozostae miejscowoci takie jak np. uczyce, Rawaowice, Kocmyrzw, Czulice czy Goszyce byy wasnoci prywatn. Warto zauway, i na obszarach tych nie istniay majtki, ktre stanowiy by wasno krlewsk. Tak przedstawiona struktura wasnoci ziemskiej z nieznacznymi tylko zmianami przetrwaa niemal do pocztku XIX wieku.
Jedn z przeomowych dat w historii tych ziem by rok 1401. Wtedy to wczesny biskup krakowski Piotr Wysz z Radolin przekaza probostwo w Luborzycy wraz z pochodzcymi z tej parafii dochodami na rzecz Akademii Krakowskiej. Darowizna ta przekazana zostaa pocztkowo na rzecz caej krakowskiej Alma Mater. Ostatecznie jednak od roku 1422 beneficjum luborzyckie stao si uposaeniem Kolegium Prawnikw Akademii Krakowskiej (Uniwersytetu Jagielloskiego). Od tego roku wyboru luborzyckiego proboszcza dokonywao Zgromadzenie Uniwersytetu (dzi byby to Senat tej uczelni), a ostatecznie nominacj zatwierdza biskup krakowski. Proboszczem w Luborzycy by zawsze jeden z profesorw lub doktorw wspomnianego Kolegium Prawnikw. Taka sytuacja trwaa a do trzeciego rozbioru i upadku I Rzeczypospolitej. Spord licznego grona proboszczw luborzyckich zwizanych z krakowsk uczelni wymiemy tu tylko nazwiska Mikoaja Hinczowicza, podskarbiego krla Wadysawa Jagiey, (prawdopodobnego inicjatora budowy murowanego kocioa w Luborzycy - ok. 1433r.), Mikoaja Dobrocieskiego - rektora krakowskiego Uniwersytetu, wybitnego kaznodziej przeomu XVI/XVII w., ktry ofiarowa luborzyckiemu kocioowi wiele bezcennych dzi przedmiotw liturgicznych czy ksidza profesora Andrzeja Lipiewicza, ktry w trudnych latach siedemdziesitych XVIII w. wykaza wielk trosk o koci luborzycki.
Zwizki luborzyckiej z krakowskim Uniwersytetem przyniosy znaczcy rozwj owiaty na tym ziemiach. Ju w poowie XV stulecia znajdujemy w rdach informacj o istnieniu w Luborzycy szkoy parafialnej, znajdujcej si pod opiek Uniwersytetu. Uczszczali do niej chopscy synowie wywodzcy si nie tylko spord mieszkacw parafii w Luborzycy. Swj najlepszy okres przeywaa luborzycka szkoa w drugiej poowie XV i na pocztku XVI wieku. Wtedy to wielu jej wychowankw trafiao w szeregi krakowskich studentw. Byli wrd nich chopscy synowie z takich miejscowoci jak Maciejowice, Pietrzejowice, Rawaowice, Luborzyca, Wilkw czy Karniw.